Jo vetëm pa naftë, lufta në Iran prek edhe kuzhinën, rrezikon të na lërë pa ëmbëlsira

Lufta në Iran ka goditur tregun e energjisë, por dy muaj më vonë është përhapur edhe në kuzhinë, duke kërcënuar potencialisht rizoton milaneze dhe kanolin siçilian. Kjo pasi, dy përbërës si shafrani dhe stikat që Italia importon në sasi të mëdha nga Teherani janë në rrezik. Konflikti, bllokada e Ngushticës së Hormuzit dhe tani, së fundmi, ndërprerja e internetit e imponuar nga regjimi i Ajatollahut po pengojnë lëvizjen e lirë të mallrave.

Stoqet janë të disponueshme, të paktën për momentin, por ato nuk do të zgjasin përgjithmonë. Dhe korrja e ardhshme e vjeshtës është tashmë në rrezik nëse nuk arrihet ndonjë formë paqeje me Shtetet e Bashkuara dhe Izraelin.

Shafrani: 90% vjen nga Irani

Sipas të dhënave të Bankës Botërore, Irani përbën 90% të 300,000 kilogramëve shafran të prodhuar në mbarë botën, duke e bërë Teheranin eksportuesin kryesor. Italia është ndër pesë importuesit kryesorë dhe siç raportohet nga "Il Sole 24 Ore", prodhuesit kanë konfirmuar se kanë furnizime vetëm për 6-7 muaj.

Të dhënat doganore për vitin 2024 e konfirmojnë këtë varësi, pasi Bashkimi Europian importoi shafran me vlerë 77.1 milionë dollarë, nga të cilat Irani furnizoi 69.6 milionë dollarë, e barabartë me afërsisht 90% të vlerës totale.

Duke e komplikuar më tej situatën, një problem shtesë ka lindur në javët e fundit, pasi ndërprerja e internetit ka ndërprerë kontaktin midis eksportuesve dhe klientëve ndërkombëtarë. Pa lidhje, eksportuesit nuk janë në gjendje të konfirmojnë porositë, të menaxhojnë dokumentet ose të sigurojnë gjurmueshmërinë e origjinës. 

Mahsa Mehrnam, themeluese e Saffron Milan, importon shafran në Itali, të përpunuar në tokën e familjes së saj nga rreth gjashtëdhjetë gra në fushat e Khorasanit, një rajon verilindor të Iranit që prodhon 78% të të gjitha eksportit të vendit.

“Që kur fluturimet u pezulluan”, i tha ajo Il Foglio, “nuk ka qenë e mundur të importohet asgjë”. Ka ende gjashtë muaj produkte në magazinë dhe çmimet për klientët nuk janë rregulluar, por ekziston një afat dyvjeçar dhe rreziku i spekulimeve.

Parashikimi për vjeshtën

Rreziku më i madh nuk është i menjëhershëm. Nëse konflikti në Iran do të zgjatet, importuesit mund të mos jenë në gjendje të marrin pjesë në ankande në Iran ose të sigurojnë dërgesa detare ose ajrore deri në fillim të vitit 2027. “Në këtë rast, duke pasur parasysh peshën e Iranit në tregun global, rreziku i mungesës së produkteve dhe vështirësive serioze në furnizim mund të bëhet konkret”, shpjegon Filippo Roda, analist i lartë në Areté, për Il Sole 24 Ore.

Gjetja e alternativave nuk është e lehtë, pasi për të prodhuar një gram pluhur të verdhë kërkohen 150 lule  dhe afërsisht 600 orë punë manuale. Ky zinxhir furnizimi është i pamundur të zhvendoset shpejt dhe një çmim që, në rast mungese, vetëm sa do të rritet më tej, ndërsa produkti mesatarisht kushton 6,748 euro për kilogram dhe mund të arrijë kulmin prej 50,000 eurosh për varietetet më të vlefshme. 

E gjithë BE-ja importon shafran, kryesisht nga Irani dhe në një masë më të vogël nga Afganistani, Maroku dhe India.

Stikat, lufta, thatësira dhe çokollata e Dubait

Foto: AP/Vahid Salemi

Dhe kur bëhet fjalë për stikat, situata nuk është më e mirë. Lufta kundër Iranit ka shkaktuar gjithashtu një rritje të ndjeshme të çmimit të këtij ushqimi, duke i bërë eksportet nga vendi i Lindjes së Mesme, një nga prodhuesit më të mëdhenj në botë, më të vështira. Sipas Departamentit të Bujqësisë të SHBA-së, Irani kontribuon afërsisht me 1/5 e prodhimit dhe 30% të eksporteve globale. Në mars, çmimi i stikave arriti në 4.50 dollarë për kilogram, më i larti që nga viti 2018. Sipas llogaritjeve nga Expana, një kompani që monitoron sektorët e bujqësisë dhe ushqimit, çmimi me shumicë i stikave me lëvozhgë është rritur me 20% gjatë 18 muajve të fundit.

Tregu i stikave po vuante që para luftës. Tre faktorë strukturorë mbivendoseshin. Thatësira që në vitin 2025 penalizoi të korrat në Iran, Turqi dhe Shtetet e Bashkuara, lufta e zgjatur ekonomike që gërreu vlerën e monedhës iraniane, duke ndërlikuar transaksionet ndërkombëtare dhe efekti viral i çokollatës së Dubait që u bë një sensacion në mediat sociale, e cila gjeneroi një kërkesë të paparë për produkte gjysmë të gatshme, duke zbrazur depot industriale.

Shitësit me shumicë po përpiqen të vendosin çmimet sepse rrugët e transportit janë modifikuar ose ngrirë, kostot e transportit janë rritur ndjeshëm dhe komunikimi me furnizuesit iranianë është gjithnjë e më i ndërlikuar, nëse jo plotësisht i ndërprerë. Nëse situata vazhdon, stikat rrezikojnë të transformohen nga një përbërës në modë në një artikull të vërtetë luksi, me pasoja të drejtpërdrejta në çmimet e akullores, kremrave dhe produkteve të pjekura.

Shkarkoni aplikacionin Newsmax Balkans:

Mund ta shkarkoni aplikacionin Newsmax Balkans nga Google Play dhe App Store.

Komente (0)