Pastiçieri që ndryshoi shkencën, shpik molekulën që lufton kancerin dhe e shet 7 miliardë dollarë

Eduard Batlle i kalonte çdo Krishtlindje të rinisë së tij në pastiçerin e prindërve, duke ndihmuar në përgatitjen e mijëra ëmbëlsirave të Ditës së Tre Mbretërve. Ishin vitet 1980 dhe furra e familjes ndodhej në një lagje të klasës punëtore midis Barcelonës dhe Hospitalet de Llobregat.

"Kishte shumë drogë, disa nga miqtë e mi përfunduan të varur keq nga heroina. Të shtunave, shkoja me nënën time në pastiçeri që ajo të mos ishte vetëm, sepse na grabisnin vazhdimisht me thika. Ishte një kohë mjaft e vështirë", kujton Batlle.

Jeta e tij ka ndryshuar disi që atëherë. Ai studioi Biologji, i frymëzuar nga seriali televiziv i viteve 1980, Cosmos, dhe një dekadë më parë, ai dhe pesë kolegë shpikën një molekulë, të emërtuar petosemtamab, e cila në provat e saj fillestare ka arritur shërimin e dukshëm të disa rasteve të kancerit dhe kompania daneze Genmab sapo ka paguar rreth 7 miliardë euro për të blerë këtë ilaç eksperimental të projektuar nga ish-pastiçieri.

“Ky është Peto”, thotë Batlle me një buzëqeshje ndërsa merr një shishe qelqi bosh dhe e mban lart në ajër në zyrën e tij të vogël në Institutin e Kërkimeve Biomjekësore të Barcelonës. Kjo shishe e vogël u përdor për të trajtuar personin e parë që provoi ilaçin në maj 2018. Rezultatet fillestare ishin premtuese, por surpriza e vërtetë erdhi gjashtë muaj më parë. Petosemtamabi, i kombinuar me imunoterapinë standarde, arriti shërim të plotë të tumoreve në gjashtë persona me kancer të kokës dhe qafës, një sëmundje që pushton gojën dhe fytin dhe shoqërohet me përdorimin e duhanit dhe alkoolit. Nga 43 pjesëmarrësit në testime, 63% patën një përgjigje të pjesshme ose të plotë ndaj trajtimit.

Batlle, i lindur në Barcelonë 55 vjet më parë, tregon fotografinë dramatike të një gruaje me një kancer të madh në gojë. Mjekët e konsideruan atë një rast të pashpresë, sepse as kimioterapia dhe as imunoterapia nuk kishin funksionuar për të. Asaj iu dha petosemtamab në mënyrë intravenoze. "Tumori u zhduk", përmbledh Batlle. "Është e pabesueshme. Të gjithë ne që i përkushtohemi kërkimit bazë ëndërrojmë të shërojmë njerëzit. Për ne, kjo është një ëndërr e bërë realitet, një ëndërr shumë e papritur", shprehet ai.

Petosemtamab ekziston sepse dy djem u bënë miq më shumë se gjysmë shekulli më parë në një shkollë holandeze. Njëri ishte Hans Clevers, tani një gjenetist dhe kandidat për Çmimin Nobel për punën e tij mbi organoidet: versione miniaturë të organeve njerëzore të rritura në laborator nga qelizat staminale. Tjetri ishte Ton Logtenberg, tani një sipërmarrës serial në sektorin e bioteknologjisë. Në vitin 2003, Logtenberg themeloi një kompani në Utrecht të quajtur Merus për të provuar të krijonte antitrupa kundër kancerit: proteina artificiale që lidhen me qelizat tumorale në një vend specifik dhe shkaktojnë shkatërrimin e tyre. Risia e Merus qëndron në teknologjinë e saj për prodhimin e antitrupave të aftë për të vepruar në dy vende brenda të njëjtës qelizë njëkohësisht, duke garantuar kështu asgjësimin e saj.

Në vitin 2012, biznesmeni i kërkoi mikut të tij shkencëtar një ekspert të njohur botërisht për kancerin e zorrës së trashë, me shpresën se do të gjente një kurë për këtë tumor, i cili vret gati një milion njerëz në vit. Clevers sugjeroi një emër: Eduard Batlle, një biolog spanjoll i cili kishte punuar si studiues postdoktoral në laboratorin e tij në Institutin Hubrecht në Utrecht midis viteve 2000 dhe 2004.

Të tre filluan punën. Në atë kohë, Batlle ishte tashmë një autoritet ndërkombëtar për kancerin e zorrës së trashë. Ndërsa ishte ende në të tridhjetat, në Utrecht, ai kishte hedhur dritë mbi marrëdhënien midis qelizave staminale që rigjenerojnë zorrën dhe atyre që shkaktojnë kancerin e zorrës së trashë. Në vitin 2005, ai u rekrutua për të ndihmuar në themelimin e Institutit të Kërkimeve Biomjekësore, një qendër e Universitetit të Barcelonës dhe Qeverisë së Katalonjës.

Pra, kompania holandeze Merus dinte si të prodhonte antitrupa me veprim të dyfishtë. Hans Clevers ishte një ekspert në organoide, ato toptha të vegjël qelizash të gjalla të nxjerra nga pacientët, në të cilat mund të testoheshin këto ilaçe në laborator. Dhe Batlle i dinte hollësitë e kancerit të zorrës së trashë. Ekipi filloi të kërkonte dobësi në qelizat tumorale dhe të zhvillonte antitrupa të ndryshëm. Ata testuan më shumë se 500 për muaj të tërë, derisa gjetën një me "rezultate spektakolare": fillimisht e quajtën MCLA-158 dhe më vonë petosemtamab. Tani të gjithë e quajnë Peto, sikur të ishte një koleg tjetër. Mekanizmi i tij i veprimit është revolucionar. Është kandidati i parë për ilaç që synon qelizat staminale të kancerit në tumoret e ngurta.

Gjigandi danez Genmab njoftoi tre muaj më parë se po blinte kompaninë holandeze Merus për gati 7 miliardë euro, me qëllimin e deklaruar për të blerë petosemtamab dhe për ta futur atë në spitale në vitin 2027. Kompania nordike, e cila specializohet në antitrupat kundër kancerit, flet publikisht për "një potencial për shitje vjetore prej të paktën 1 miliard dollarësh në vitin 2029 dhe të ardhura prej disa miliardë dollarësh çdo vit më pas".

Në zyrën e tij të vogël, me pamje nga stadiumi i futbollit të Barçës, biologu spanjoll i përgjigjet në vetën e tretë pyetjes se çfarë përqindjeje të këtij biznesi multi-milion dollarësh merr ai.

"Eduard Batlle nuk merr asnjë qindarkë", pohon ai. Patenta për petosemtamab liston gjashtë shpikës: dy miqtë e fëmijërisë (Hans Clevers dhe Ton Logtenberg), vetë Batlle, drejtori shkencor i atëhershëm i Merus, Mark Throsby; drejtori ekzekutiv i kompanisë holandeze HUB Organoids, Robert Vries; dhe biologu Bram Herpers, i përfshirë në provën e qindra antitrupave me një kompani tjetër holandeze, OcellO BV.

Sekreti është absolut në këto lloj marrëveshjesh multi-miliardë dollarëshe që përfshijnë kompani të listuara publikisht, me klauzola të shumta konfidencialiteti. Intervista me EL PAIS është hera e parë që Batlle flet që nga shitja e molekulës, dhe ai as nuk mund të zbulojë se çfarë përqindjeje merr qendra e tij.

"As unë dhe as Instituti i Kërkimeve Biomjekësore i Barcelonës nuk mund të japim informacion në lidhje me ndonjë marrëveshje të mundshme me Merus", thekson ai.

Peto është i jashtëzakonshëm në historinë e bioteknologjisë në Spanjë. Pesë subjekte aplikuan për patentën: kompanitë holandeze Merus dhe OcellO BV, Akademia Mbretërore e Arteve dhe Shkencave e Holandës (së cilës i përket Instituti Hubrecht i Hans Clevers) dhe dy institucionet e Batlle: Instituti për Kërkime Biomjekësore në Barcelonë, ku ai ka punuar për 20 vjet, dhe Instituti Katalanas për Kërkime dhe Studime të Avancuara, fondacioni publik i Generalitat të Katalonjës që paguan pagën e tij.

Imazhi tredimensional i molekulës është i thjeshtë. Ajo ka formën e një Y-je të madhe, me dy krahë për t'u ngjitur në dy pikat në qelizën tumorale. Batlle dhe kolegët e tij e projektuan atë për të trajtuar kancerin e zorrës së trashë, por në provat e hershme, funksionoi më mirë në kancerin e kokës dhe qafës, kanceri i shtatë më i zakonshëm në të gjithë botën, i cili shkakton gati gjysmë milioni vdekje çdo vit. Dy prova klinike janë ende në vazhdim, por Shtetet e Bashkuara i kanë dhënë tashmë petosemtamabit dy përcaktime të Terapisë së Përparimit për këtë indikacion të gojës dhe fytit, një hap burokratik që lejon zhvillimin e përshpejtuar të një trajtimi eksperimental nëse ka prova të qarta se funksionon.

Petosemtamab nuk funksionon në rastet e kancerit kolorektal të mbitrajtuar, por një provë e kohëve të fundit me pesëdhjetë pacientë sugjeron se është efektiv kur përdoret si opsion i parë ose i dytë së bashku me kimioterapinë.

"Një pjesë e çmimit që Genmab ka paguar është sepse ata shohin shpresë se antitrupi do të jetë aktiv edhe në lloje të tjera të kancerit, siç është kanceri i zorrës së trashë", thekson Batlle.

Ky tregues do të ishte mbresëlënës, pasi kanceri i zorrës së trashë është kanceri i tretë më i zakonshëm dhe i dyti më vdekjeprurës në botë.  

Shkarkoni aplikacionin Newsmax Balkans:

Mund ta shkarkoni aplikacionin Newsmax Balkans nga Google Play dhe App Store.

Komente (0)