Kryevepra 25 mld dollarë e Gadafit, "lumi nëntokësor" i Saharasë me 4 mijë km tuba që transporton ujë 40,000-vjeçar

Në fillim të viteve 1980, Muamar Gadafi njoftoi një projekt që e quajti "mrekullia e tetë e botës". Nuk ishte një lumë në sipërfaqe, por një rrjet i gjerë tubash të fshehur nën Sahara.

I ashtuquajturi "Lumi i Madh Artificial" është deri më sot projekti më i madh i ujitjes i ndërtuar ndonjëherë. Ai përbëhet nga afërsisht 4,000 kilometra tubacione nëntokësore që transportojnë ujë të freskët nga thellësitë e shkretëtirës në qytetet bregdetare të Libisë, ku jeton pjesa më e madhe e popullsisë.

Elementi më mbresëlënës nuk është vetëm shkalla, por edhe origjina e ujit. Është ujë i fosilizuar nga sistemi ujësjellës i gurëve ranorë Nubianë, i cili u formua gjatë epokës së fundit të akullnajave, rreth 40,000 vjet më parë. Thënë thjesht, Libia aktualisht po pompon ujë që binte si shi në një kohë kur Saharaja ishte savanë, jo shkretëtirë.

Foto: Qeveria e Libisë

Numrat që e bëjnë projektin unik

Ndërtimi i projektit filloi në vitin 1984 dhe u zhvillua në faza gjatë më shumë se 20 viteve. Kostoja totale vlerësohet të ketë tejkaluar 25 miliardë dollarë dhe u financua tërësisht nga të ardhurat e naftës, pa kredi ndërkombëtare.

Me kapacitet të plotë, sistemi mund të transportojë deri në 6.5 milionë metra kub ujë në ditë, një sasi ekuivalente me afërsisht 2,600 pishina me madhësi olimpike çdo 24 orë.

Tubat kanë një diametër prej afërsisht 4 metrash, i mjaftueshëm për të akomoduar një makinë, ndërsa afërsisht 1,300 vrima janë shpuar në thellësi nga 500 deri në 800 metra për të furnizuar sistemin me ujë.

Foto: Qeveria e Libisë

Një 'oqean nëntokësor' nën katër vende

Akuiferi i Gurit Ranor Nubian shtrihet nën katër vende: Libi, Egjipt, Çad dhe Sudan. Ai konsiderohet si një nga rezervuarët më të mëdhenj nëntokësorë të ujit në botë, megjithatë, ndryshe nga lumenjtë ose liqenet, ky ujë nuk është i rinovueshëm. Ashtu si nafta, është një... burim natyror i kufizuar.

Shkencëtarët vlerësojnë se, me ritmet aktuale të nxjerrjes, rezervat mund të zgjasin midis 60 dhe 100 vjetësh, megjithëse ka shqetësime se shterimi i burimit mund të ndodhë më shpejt.

Ndikimi i projektit ishte i menjëhershëm. Zonat e shkretëtirës që nuk ishin kultivuar kurrë u shndërruan në toka bujqësore, duke prodhuar drithëra, fruta dhe produkte të tjera. Në të njëjtën kohë, qytetet që vareshin nga zgjidhje të kushtueshme, të tilla si shkripëzimi ose importi i ujit, fituan akses të qëndrueshëm në ujë të pijshëm.

Foto: Qeveria e Libisë

Lufta dhe përkeqësimi i rrjetit

Sistemi u dëmtua rëndë gjatë luftës civile në Libi, veçanërisht midis viteve 2014 dhe 2020. Infrastruktura, tubacionet dhe puset u shkatërruan ose u braktisën, por pavarësisht dëmeve, projekti vazhdon të jetë burimi kryesor i ujit për miliona banorë, gjë që e bën restaurimin e tij kritik për vendin.

Një nga elementët më mbresëlënës të projektit është se një pjesë e rrjedhës së ujit ndodh natyrshëm, për shkak të ndryshimit në lartësi, duke zvogëluar nevojën për energji.

Foto: Qeveria e Libisë

Lumi i Madh i krijuar nga njeriu është ndoshta një nga arritjet më mbresëlënëse inxhinierike të shekullit të 20-të, por shërben gjithashtu si një kujtesë se edhe projektet më të mëdha kanë kufizime kur burimet që shfrytëzojnë nuk janë të rinovueshme.

Shkarkoni aplikacionin Newsmax Balkans:

Mund ta shkarkoni aplikacionin Newsmax Balkans nga Google Play dhe App Store.

Komente (0)